Celiakia na skórze? 4 objawy, które zdradzają chorobę Dühringa i nietolerancję glutenu

Nie każda celiakia objawia się bólem brzucha czy biegunką. Czasem pierwsze symptomy pojawiają się na… skórze. Choroba Dühringa, znana też jako skórna postać celiakii, może dawać świąd, pęcherzyki i rumień – najczęściej po spożyciu glutenu. Zobacz, jak ją rozpoznać i skutecznie leczyć.

Czym jest choroba Dühringa – skórna postać celiakii?

Choroba Dühringa (opryszczkowate zapalenie skóry) to autoimmunologiczna choroba skóry, która jest ściśle związana z celiakią i trwałą nietolerancją glutenu.
W jej przebiegu spożycie produktów zawierających gluten (pszenica, jęczmień, żyto) wywołuje reakcję układu odpornościowego. Wytwarzane są przeciwciała klasy IgA, które odkładają się w skórze i wywołują stan zapalny, powodując powstawanie swędzących grudek i pęcherzyków.

Mimo że choroba manifestuje się głównie na skórze, w jelicie cienkim również zachodzą zmiany typowe dla celiakii – zanik kosmków jelitowych, zaburzenia wchłaniania i objawy zespołu złego wchłaniania.

Celiakia – jakie daje objawy skórne i objawy na twarzy?

Objawy choroby Dühringa, czyli skórnej postaci celiakii, są na tyle charakterystyczne, że mogą pozwolić na wstępne rozpoznanie jeszcze przed wykonaniem badań laboratoryjnych. Występują one najczęściej w postaci symetrycznych, swędzących wykwitów skórnych, które mają postać grudek, pęcherzyków i rumieniowych plam.

Zobacz też: celiakia – objawy typowe u dorosłych

Jaki jest charakter zmian skórnych?

Zmiany pojawiają się zwykle nagle, w ogniskach lub grupach. Typowe są:

• Grudki i pęcherzyki – o średnicy 2–5 mm, wypełnione przejrzystym płynem, często z tendencją do zlewania się w większe skupiska.
• Rumień i obrzęk wokół zmian – świadczący o aktywnym stanie zapalnym skóry.
• Nadmierny świąd i pieczenie – często jeszcze przed pojawieniem się widocznych zmian; bywa tak intensywny, że pacjenci rozdrapują skórę, co prowadzi do powstawania nadżerek i strupów.

Zmiany goją się wolno, często nawracają i mogą pozostawiać przebarwienia lub blizny. W badaniu histopatologicznym skóry obserwuje się mikroropnie w brodawkach skórnych i złogi immunoglobuliny A (IgA), które są kluczowym markerem choroby Dühringa.

Jaka jest lokalizacja zmian? Nie tylko łokcie i kolana

U większości pacjentów wysypka ma charakter symetryczny, co jest cechą wyróżniającą dla celiakii o skórnej manifestacji. Najczęstsze miejsca występowania zmian to:

• łokcie – klasyczna lokalizacja, często pierwsze miejsce wystąpienia wysypki,
• kolana – symetryczne grudki i pęcherzyki po obu stronach stawów,
• pośladki – rozlane zmiany rumieniowe lub pęcherzykowe,
• plecy i łopatki,
• owłosiona skóra głowy,
• twarz – szczególnie policzki, linia żuchwy i okolice skroni.

Na twarzy objawy celiakii bywają subtelne – mogą przypominać trądzik, alergię kontaktową lub reakcję na kosmetyki. U części pacjentów obserwuje się drobne krostki, pęcherzyki, rumień lub łuszczenie skóry, zwłaszcza po spożyciu glutenu.

Objawy to nie tylko wysypka – poznaj zespół jelitowo-skórny

Warto pamiętać, że nawet jeśli pacjent nie ma typowych objawów jelitowych (bólu brzucha, biegunki, wzdęć), w jelicie cienkim często dochodzi do zaniku kosmków jelitowych i zespołu złego wchłaniania. Dlatego choroba Dühringa traktowana jest jako manifestacja celiakii na skórze – związek między zmianami dermatologicznymi a uszkodzeniem jelit jest dobrze udokumentowany.

Niektórzy pacjenci mają jedynie zmiany skórne, bez biegunek czy spadku masy ciała, co utrudnia rozpoznanie. Właśnie dlatego dermatolodzy często odgrywają kluczową rolę w wykrywaniu celiakii.

Co może nasilać objawy zmian na skórze?

U osób z chorobą Dühringa objawy mają tendencję do zaostrzeń po spożyciu glutenu oraz w wyniku kontaktu z jodem (np. w niektórych lekach lub środkach dezynfekujących).
Jod zwiększa aktywność przeciwciał IgA w skórze, co może prowadzić do gwałtownego nasilenia świądu i pojawienia się nowych zmian.

Dlatego w ostrej fazie choroby lekarze zalecają:

• unikanie produktów bogatych w jod (ryby morskie, algi, suplementy z jodem),
• stosowanie łagodnych środków myjących i pielęgnacyjnych,
• unikanie mechanicznego drażnienia skóry (drapania, pocierania).

Jak odróżnić chorobę Dühringa od alergii na gluten lub innych dermatoz?

Alergia na gluten i choroba Dühringa mogą wyglądać podobnie, ale mają inny mechanizm.

• W alergii reakcja jest natychmiastowa i związana z aktywacją IgE,
• w celiakii – reakcja jest opóźniona i autoimmunologiczna, z udziałem IgA.

Sprawdź też: nasz poradnik, który wyjaśnia co to jest celiakia

Inne choroby, które mogą dawać podobne objawy skórne:

• atopowe zapalenie skóry,
• opryszczkowate zapalenie skóry o innej etiologii,
• łuszczyca kropelkowa,
• kontaktowe zapalenie skóry.

Prawidłowe rozpoznanie wymaga biopsji skóry i badań serologicznych, ponieważ wykwity mogą być łudząco podobne do innych schorzeń.

Pierwsze objawy – kiedy podejrzewać skórną postać celiakii?

Do lekarza warto zgłosić się, gdy:

• świąd skóry utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie i nie reaguje na leczenie miejscowe,
• wysypka pojawia się po spożyciu produktów z glutenem,
• zmiany są symetryczne, pojawiają się na łokciach, kolanach, pośladkach lub twarzy,
• objawy nasilają się po przyjmowaniu preparatów z jodem,
• współwystępują inne symptomy, np. zmęczenie, niedobór żelaza, bóle brzucha, wzdęcia.

Wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie, ponieważ choroba Dühringa często poprzedza klasyczną celiakię – wysypka może być pierwszym objawem nietolerancji glutenu.

To warto wiedzieć: badania pokazują, że nawet u 80–90 % pacjentów z chorobą Dühringa stwierdza się zanik kosmków jelitowych, mimo że objawy ze strony układu pokarmowego są niewielkie lub nieobecne. 

Nietolerancja glutenu – czy też ma objawy skórne?

Nie każda wysypka po spożyciu glutenu oznacza celiakię. Jednak nietolerancja glutenu często objawia się właśnie problemami skórnymi.
Mechanizm jest podobny: po spożyciu glutenu organizm uruchamia reakcję immunologiczną, co może prowadzić do zapaleniem skóry lub pogorszenia zmian dermatologicznych.

Dlatego jeśli obserwujesz u siebie:

• nawracający świąd skóry,
• grudki i pęcherzyki na łokciach, kolanach lub twarzy,
• wysypkę po spożyciu pieczywa, makaronu czy ciasta.

Skórna postać celiakii – co się dzieje, gdy choroba nie jest leczona?

Nieleczona choroba Dühringa prowadzi do:

• utrzymującego się świądu i zapalenia skóry,
• powstawania blizn i przebarwień,
• niedoborów witamin i minerałów w wyniku złego wchłaniania w jelicie,
• ryzyka nowotworów przewodu pokarmowego, jeśli celiakia pozostaje nieleczona.

Celiakia – objawy skórne mogą być pierwszym sygnałem nietolerancji glutenu. Choroba Dühringa, czyli skórna postać celiakii, objawia się uporczywym świądem, grudkami i pęcherzykami, najczęściej na łokciach, kolanach, pośladkach i twarzy.
Wczesne rozpoznanie i ścisła dieta bezglutenowa pozwalają uniknąć powikłań i odzyskać zdrową skórę.

Jeśli zauważasz u siebie takie symptomy, warto wykonać diagnostykę w kierunku nietolerancji glutenu i skonsultować się z dermatologiem lub gastroenterologiem.

Źródła:
World Gastroenterology Organisation. Global Guidelines: Celiac Disease. 2023.
Ludvigsson JF et al., Gut 2020; World Gastroenterology Organization 2023
https://www.worldgastroenterology.org/guidelines/celiac-disease
https://celiac.org/about-celiac-disease/related-conditions/dermatitis-herpetiformis/