Celiakia u dzieci – objawy, diagnostyka i leczenie. Jak rozpoznać chorobę trzewną u Twojego dziecka?

„To tylko alergia” – słyszała mama ośmioletniego Antka, który od miesięcy skarżył się na bóle brzucha i brak energii. Dopiero badanie przeciwciał wykazało, że winny był gluten. Celiakia u dzieci często długo pozostaje niezauważona, bo objawia się subtelnie. Sprawdź, jakie symptomy powinny Cię zaniepokoić i jak potwierdzić chorobę.

Celiakia u dzieci – czym jest ta choroba?

Celiakia (choroba trzewna) to autoimmunologiczna choroba o podłożu genetycznym, w której organizm reaguje nieprawidłowo na gluten – białko występujące w pszenicy, życie i jęczmieniu. Spożycie glutenu powoduje uszkodzenie błony śluzowej jelita cienkiego i zanik kosmków jelitowych, odpowiedzialnych za wchłanianie składników odżywczych.

U dzieci skutkuje to niedożywieniem, zaburzeniami wzrostu i wieloma objawami pozajelitowymi. Celiakia nie jest alergią ani nietolerancją pokarmową – to choroba autoimmunologiczna, która wymaga trwałego leczenia dietą bezglutenową.

Sprawdź też: kompleksowy przewodnik po temacie celiakii

Objawy celiakii u dzieci – na co zwrócić uwagę?

Objawy celiakii u dzieci mogą być bardzo różne – zależą od wieku, nasilenia choroby i stopnia uszkodzenia jelita cienkiego.

Typowe objawy celiakii u małych dzieci (poniżej 2 roku życia):

• przewlekła biegunka i luźne stolce,
• wzdęty, „balonowaty” brzuch,
• brak przyrostu masy ciała lub chudnięcie,
• apatia, osłabienie, rozdrażnienie,
• wymioty, brak apetytu,
• spowolnienie wzrostu i rozwoju ruchowego.

Pierwsze objawy zwykle pojawiają się po wprowadzeniu glutenu do diety – np. kaszek lub pieczywa.

Objawy celiakii u starszych dzieci i nastolatków:

• bóle brzucha, wzdęcia, zaparcia,
• niedokrwistość z niedoboru żelaza,
• niski wzrost, opóźnione dojrzewanie,
• przewlekłe zmęczenie, senność,
• bóle głowy, problemy z koncentracją i nauką,
• afty w jamie ustnej,
• zmiany skórne (np. choroba Dühringa – skórna postać celiakii),
• nadwrażliwość na gluten prowadząca do wysypki, rumienia lub świądu.

Niektóre dzieci mogą mieć również objawy neurologiczne – drażliwość, obniżony nastrój lub zaburzenia zachowania.

Celiakia bez objawów – sprawdź czym jest tzw. celiakia niema

Niektóre dzieci z celiakią nie mają widocznych objawów ze strony układu pokarmowego.
Taka niema postać celiakii może ujawniać się jedynie poprzez wyniki badań – np. niedokrwistość, niski poziom żelaza, podwyższone enzymy wątrobowe lub niski wzrost. Dlatego lekarze zalecają wykonanie badań przesiewowych w kierunku celiakii u dzieci z chorobami autoimmunologicznymi, np. cukrzycą typu 1 czy chorobą tarczycy.

Diagnostyka celiakii u dzieci – jak wykonać badania?

Rozpoznanie celiakii wymaga specjalistycznych badań diagnostycznych.
Podstawą jest ocena przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (tTG-IgA) oraz, w razie potrzeby, przeciwciał przeciw endomysium (EMA) i przeciw gliadynie (DGP).

Badania w kierunku celiakii u dzieci:

1. Badanie krwi dziecka – poziom przeciwciał IgA tTG i całkowite IgA (u dzieci z niedoborem IgA należy wykonać testy w klasie IgG).
2. Badanie genetyczne – obecność genów HLA-DQ2 lub HLA-DQ8 (obecność genów potwierdza predyspozycję, ale nie jest równoznaczna z chorobą).
3. Biopsja jelita cienkiego – wykonywana w przypadku niejednoznacznych wyników badań serologicznych, potwierdza zanik kosmków jelitowych.

Uwaga: nigdy nie należy samodzielnie eliminować glutenu przed wykonaniem badań. Może to zafałszować wyniki i utrudnić rozpoznanie choroby.

Celiakia u dziecka – w jaki sposób ją leczyć?

Leczenie celiakii u dzieci polega na ścisłym stosowaniu diety bezglutenowej przez całe życie. Oznacza to całkowite wykluczenie glutenu z diety – produktów zawierających pszenicę, żyto, jęczmień i ich pochodne.

Po wprowadzeniu diety bezglutenowej objawy zwykle ustępują w ciągu kilku tygodni, a błona śluzowa jelita regeneruje się w ciągu kilku miesięcy.
Dieta musi być jednak bardzo dokładna – nawet niewielkie ilości glutenu mogą wywołać nawrót choroby.

W pierwszym okresie leczenia pediatra lub gastroenterolog może zalecić suplementację żelaza, witaminy D, wapnia i kwasu foliowego, by wyrównać niedobory.

Jak wspierać dziecko z celiakią?

• Współpracuj z dietetykiem klinicznym, który pomoże ułożyć zdrową i zbilansowaną dietę bezglutenową.
• Czytaj etykiety produktów – gluten może występować nawet w sosach, wędlinach czy słodyczach.
• Ucz szkołę i przedszkole dziecka zasad żywienia bezglutenowego.
• Korzystaj z pomocy organizacji takich jak Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej.

Nieleczona celiakia u dzieci – możliwe powikłania

Nierozpoznana lub nieleczona celiakia może prowadzić do:

• zahamowania wzrostu i dojrzewania,
• anemii i przewlekłego zmęczenia,
• osteoporozy w wieku dorosłym,
• zaburzeń hormonalnych,
• w rzadkich przypadkach – do zwiększonego ryzyka chłoniaków jelita cienkiego.

Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie celiakii i ścisłe przestrzeganie diety bezglutenowej od momentu diagnozy.

Celiakia u dzieci to choroba o podłożu genetycznym, która może objawiać się już po wprowadzeniu glutenu do diety. Nie zawsze daje typowe objawy jelitowe – czasem pierwszym sygnałem są niedobory, problemy z koncentracją lub zmęczenie.
Jeśli podejrzewasz celiakię u swojego dziecka, skonsultuj się z pediatrą i wykonaj badania serologiczne w kierunku celiakii. Wczesne rozpoznanie i wprowadzenie diety bezglutenowej to najlepszy sposób, by Twoje dziecko mogło rosnąć zdrowo i rozwijać się prawidłowo.